STANISŁAW WYSPIAŃSKI

1869-1907

1869 - 15 stycznia w Krakowie urodził się Stanisław Wyspiański, pierwsze dziecko Franciszka i Marii z Rogowskich. Miało to miejsce w domu przy ulicy Krupniczej 14 (obecnie 26). 7 lutego - chrzest Stanisława Wyspiańskiego.

1875 - Umiera Tadeusz Wyspiański, młodszy brat Stanisława. Stanisław Wyspiański rozpoczyna naukę w Szkole Ćwiczeń przy Seminarium Nauczycielskim Męskim, mieszczącej się w pałacu Larischa. Kolegami Wyspiańskiego są Józef Mehoffer i Henryk Opieński, przyszły kompozytor.

1876 - 18 sierpnia umiera matka Stanisława Wyspiańskiego. Dalsza nauka w Szkole Ćwiczeń.

1879 - W marcu Stanisław Wyspiański kończy naukę w Szkole Ćwiczeń, we wrześniu rozpoczyna naukę w Gimnazjum Św. Anny w Krakowie, najstarszym gimnazjum polskim zwanym dawniej Collegium Nowodworskiego.

1880 - W jesieni Stanisław Wyspiański przeprowadza się do domu wujostwa Stankiewiczów przy ul. Kopernika 1, przechodząc pod ich opiekę.

1884 - Stanisław Wyspiański wpisuje się jako słuchacz nadzwyczajny do Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie, na Oddziale Rysunku. Początki znajomości i przyjaźni z Lucjanem Rydlem.

1887 - Złożenie egzaminów maturalnych. Podróż artystyczna po Galicji Wschodniej. Podróż przyniosła dużą liczbę rysunków, który zdobyły uznanie Jana Matejki. W październiku Wyspiański rozpoczyna studia w Szkole Sztuk Pięknych - Oddział Rysunku - oraz równocześnie na Uniwersytecie Jagiellońskim - Wydział Filozoficzny - słuchając wykładów z historii sztuki, historii Wielkiej Rewolucji Francuskiej, historii Polski, Rzymu i Niemiec oraz wykładów o Dantem; uczestniczy też w pracach uniwersyteckiego Kółka Estetyków.

1889 - W kwietniu prezydent miasta Krakowa przyznaje Stanisławowi Wyspiańskiemu stypendium Zubowskiego w wysokości 150 zł reńskich na rok. Od 15 września do końca roku Stanisław Wyspiański pracuje wraz z Janem Matejką przy wykonaniu nowej polichromii Kościoła Mariackiego w Krakowie. Kierownikiem robót jest Tadeusz Stryjeński.
Liczne rysunki ukazujące m. in. pracę przy wykonywaniu polichromii oraz detale architektoniczne i rzeźbiarskie kościoła, m. in. odrysy figur i ornamentów z ołtarza Wita Stwosza. Przeniesienie Wyspiańskiego na czwarty rok w Szkole Sztuk Pięknych i przyznanie mu stypendium Wydziału Krajowego na studia za granicą.
Występy w teatrze amatorskim w przedstawieniu Paillerona Nieśmiały, w którym odtwarza główną rolę.

1890 - Dalsze prace przy wykonywaniu polichromii w Kościele Mariackim. 1 marca wyjeżdża Wyspiański - za namową i przy pomocy Tadeusza Stryjeńskiego, a wbrew zdaniu Matejki - w pierwszą podróż zagraniczną. Wiedzie ona przez Wiedeń, Wenecję, Padwę, Weronę, Mantuę, Mediolan, Bazyleę, Como, Lucernę do Paryża. Powrót przez Niemcy, Wielkopolskę i Śląsk (zwiedza niemieckie katedry romańskie; styka się tutaj z teatrem wagnerowskim). Dwa wczesne autoportrety rysunkowe (jeden powstał w Pradze).

1891 - Praca nad projektami witraży dla Kościoła Mariackiego w Krakowie. 11 maja Stanisław Wyspiański wyjeżdża ponownie do Paryża. Tu żywo interesuje się teatrem. W lipcu Wyspiański i Mehoffer rozpoczynają studia w zakresie malarstwa olejnego w prywatnej pracowni tzn. Akademii Colarossi.

1892 – Pobyt w Paryżu. Próby literackie - trylogia dramatyczna Podzamcze - Wawel, Fantazja, Idea. Teksty te nie dochowały się. Stanisław Wyspiański otrzymuje stypendium im. Matejki na kształcenie się w malarstwie za granicą, w wysokości 500 zł reńskich. 17 października powrót do Krakowa. Od 22 października do 8 listopada pobyt we Lwowie w związku z zakończeniem prac nad projektem witraża Śluby Jana Kazimierza dla tamtejszej katedry.

1893 - 10 lutego ponowny przyjazd do Paryża. Dramat - libretto operowe Daniel (lipiec). Pierwsza wersja Warszawianki (sierpień). Scena dramatyczna Królowa Korony Polskiej (listopad). Wyjazd do Lwowa z kartonami witrażowymi dla katedry i ich pokaz w sali Politechniki Lwowskiej. Obrazy: Dziewczynka gasząca świecę, Chłopiec z kwiatem. Rysunek Annah (modelka Gauguina).

1894 - 17 marca czwarty już wyjazd do Paryża. Zamieszkuje w pracowni Paula Gauguina przy Avenue de Maine. Praca nad dramatem Meleager. Przed 1 listopada powrót do Krakowa. Obrazy: Planty o świcie, Planty w nocy, Weranda. Polonia - projekt witraża dla katedry we Lwowie. Portret Lucjana Rydla, Śmierć matki.

1896 - Początek prac w kościele Franciszkanów. Dalsze prace nad witrażami dominikańskimi. Ćwiczenia rzeźbiarskie. Szkice dekoracji kościoła w Bieczu. W maju i w czerwcu częste wycieczki po okolicach Krakowa - Bielany, Panieńskie Skały, Krzemionki, Przegorzały, Zabierzów, Kalwaria - liczne studia i rysunki kwiatów i roślin - tzw. Zielnik. Początek pracy nad dramatem Legenda. Rysunki do Iliady Homera. Wyspiański otrzymuje zamówienie na szkic polichromii kościoła św. Krzyża w Krakowie; okazuje się nieaktualne w związku z odkryciem - podczas prac restauratorskich - oryginalnej polichromii z XVI w. Prace w tym kościele. Kopie oryginalnej polichromii.

1897 - Dalsze prace w kościele Św. Krzyża. Praca nad witrażami do kościoła Franciszkanów w Krakowie. Wyspiański jest współzałożycielem Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa. Ukończenie Legendy I . Ukończenie dramatu Meleager. Praca nad dramatem Protesilas i Laodamia. Wyspiański pokazuje na wystawie Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Sukiennicach 35 swoich pasteli. Pozytywna recenzja w "Nowej Reformie". Dalsze studia roślin. We wrześniu początek współpracy z tygodnikiem Życie. 1 października na wystawie Towarzystwa Sztuka we Lwowie Wyspiański wystawia m. in. kartony witrażowe do kościoła Franciszkanów w Krakowie oraz ilustracje do Iliady. Obrazy: Skarby sezamu, Głowa Żyda, Portret Zenona Parviego, Żywioły - projekt dekoracji kościoła Franciszkanów w Krakowie.

1898 - W pierwszych dniach lutego krótki pobyt w Warszawie z okazji wystawy konkursowej Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, na której pokazywał swoje projekty witraży. W kwietniu w Drukarni Uniwersytetu Jagiellońskiego ukazuje się nakładem autora Legenda I stanowiąca debiut literacki Wyspiańskiego. Wyspiański wraz ze Stanisławem Przybyszewskim obejmuje redakcję Życia jako kierownik artystyczny tego pisma. W Życiu - numery 45 z 26 listopada i 46 z 3 grudnia - ukazuje się drukiem Warszawianka. 26 listopada premiera Warszawianki w teatrze krakowskim za dyrekcji Tadeusza Pawlikowskiego. Jest to pierwsze wystawienie teatralne sztuki Wyspiańskiego. Reżyserował i grał rolę Starego Wiarusa Ludwik Solski. Obrazy: Chochoły (1898 -1899), Portret Kazimierza Lewandowskiego. Ukazuje się drukiem dramat Meleager.

1899 - Dramat Lelewel dedykowany dyrektorowi Pawlikowskiemu wystawiony 20 maja w teatrze krakowskim. W Przeglądzie Polskim i w osobnej odbitce ukazuje się tragedia Protesilas i Leodamia. W Życiu publikacja tragedii Klątwa; także osobna odbitka książkowa. Obraz: Portret Jerzego Żuławskiego.

1900 - Praca nad dramatem Noc Listopadowa (scena pożegnania Demeter z Korą). Pierwsze szkice witraży wawelskich. Dramat Legion. Publikacja rapsodu Kazimierz Wielki w dodatku do Czasu. Publikacja rapsodu Bolesław Śmiały w Krytyce. 18 września ślub z Teofilą Spytkówną, służącą u ciotki Stankiewiczowej. 20 listopada w Kościele Mariackim w Krakowie ślub Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną i weselne uroczystości w dworku Włodzimierza Tetmajera w Bronowicach. Obraz: Główka Helenki.

1901 - Praca nad Weselem. 16 marca premiera Wesela w teatrze krakowskim. Na przełomie kwietnia i maja ukazuje się w Drukarni Uniwersytetu Jagiellońskiego - nakładem własnym autora - Wesele. 31 października inscenizacja Dziadów Adama Mickiewicza w teatrze krakowskim. 10 listopada umiera Franciszek Wyspiański, ojciec artysty.

1902 - Praca nad Wyzwoleniem (3 akt). Rapsody: Piast, Święty Stanisław, Henryk Pobożny pod Legnicą, fragment Wernyhory. Publikacja pierwszych fragmentów Nocy Listopadowej w czasopismach Krytyka i Czas. Wyspiański zostaje mianowany docentem na wydziale sztuki dekoracyjnej i kościelnej Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Projekt witraża z przedstawieniem Bł. Salomei dla kościoła Franciszkanów w Krakowie. Praca nad witrażem Kazimierz Wielki dla katedry na Wawelu. Praca nad dramatami Wyzwolenie i Noc Listopadowa. Obrazy: Autoportret, Portret żony, Dziewczynka z dzbankiem.

1903 - 10 stycznia ukazuje się w druku Wyzwolenie. 28 lutego premiera Wyzwolenia na scenie teatru krakowskiego z udziałem Stanisławy Wysockiej (Muza). Konrada grał Andrzej Mielewski. 25 kwietnia premiera dramatu Protesilas i Laodamia w teatrze krakowskim z udziałem Heleny Modrzejewskiej. 7 maja premiera Bolesława Śmiałego w teatrze krakowskim w inscenizacji Wyspiańskiego i w zaprojektowanych przez niego dekoracjach i kostiumach. Rolę Krasawicy odtwarzała Władysława Ordonówna. 25 czerwca ukazuje się w druku dramat Bolesław Śmiały. Praca nad dramatem Achilleis. W jesieni dalsze pogorszenie się stanu zdrowia. Praca nad dramatami Akropolis i Noc Listopadowa. 22 grudnia ukazuje się w druku dramat Achilleis. Obraz: Portret Władysławy Ordonówny w roli Krasawicy.

1904 - 26 stycznia premiera Legendy II w teatrze lwowskim. 29 marca ukazuje się w druku dramat Akropolis. 6 maja ukazuje się w druku dramat Legenda II. Prace przy dekoracji Domu Towarzystwa Lekarskiego przy ul. Reja w Krakowie - m. in. balustrada z motywem liści kasztanowca w klatce schodowej. Urządzenie Świetlicy Towarzystwa Sztuki. Projekty mebli dla Tadeusza Żeleńskiego. Praca nad dramatem Weimar 1829 pisanym po niemiecku. Prace nad dramatem Skałka. Po opuszczeniu Wawelu przez austriackie władze wojskowe Wyspiański opracowuje wraz z architektem Władysławem Ekielskim plan zabudowy wzgórza wawelskiego, tzn. wawelską Akropolis. Projektowano tam m.in. odbudowanie zburzonych gotyckich kościołów i wzniesienie nowych gmachów, m.in. Polskiego Sejmu, Muzeum Narodowego, Akademii Umiejętności, Pałacu Biskupiego i Teatru Greckiego. Praca nad dramatem Powrót Odysa. Praca nad studium o Hamlecie. Obrazy: Autoportret z żoną, Portret żony z synkiem. Rysunki do Legendy, Lalki Bolesławskie, Śpiący Staś.

1905 - Zgłoszenie rezygnacji z docentury w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. W lutym Wyspiański spotyka się z Józefem Piłsudskim. W marcu ukazuje się studium o Hamlecie dedykowane Autorom Polskim. Wyspiański zostaje radnym miejskim z listy Komitetu Demokratycznego Polskiego. Zakończenie prac nad dekoracją Domu Towarzystwa Lekarskiego - witraż Apollo, balustrada z motywem liści kasztanowca. Dalsze pogarszanie się stanu zdrowia. Obrazy: Krajobraz z Rudawą, Macierzyństwo, Portret Józefa Feldmana, cykl pejzaży Widok na Kopiec Kościuszki.

1906 - Przekład piątego aktu dramatu Woltera Zaira opublikowany w dzienniku Nowa Reforma. Praca nad dramatem Skałka. Krakowska Akademia Umiejętności przyznaje Wyspiańskiemu nagrodę za cykl pejzaży z widokiem na Kopiec Kościuszki. W lipcu Wyspiański przenosi się z Krakowa do zakupionego przez siebie domu we wsi Węgrze. Przedstawienia Wesela w Łodzi i Warszawie (akt I i fragmenty aktu II). Na wystawie w Wiedniu pokaz projektu witraża Kazimierz Wielki. Wyspiański otrzymuje nominację na profesora Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

1907 - Publikacja dramatu Zygmunt August w czasopismach Przegląd Powszechny i Krytyka. W marcu ukazują się w druku: dramat Powrót Odysa - nakładem autora - i przekład Cyda. Ukazuje się w druku - nakładem autora - tragedia Sędziowie. W lecie nieoczekiwana poprawa zdrowia stanu zdrowia. Wyspiański niszczy część swego dorobku artystycznego, m.in. Szkice rysunkowe do witraży wawelskich. Na niedługo przed śmiercią Wyspiańskiego - 26 października - premiera Cyda Corneille'a - Wyspiańskiego w teatrze krakowskim. W roli Infantki wystąpiła Irena Solska.

28 listopada Stanisław Wyspiański umiera w prywatnej lecznicy prof. Maksymiliana Rutkowskiego w Krakowie, przy ul. Siemiradzkiego. Wystawienie trumny z ciałem Wyspiańskiego w krypcie kościoła Pijarów. 2 grudnia pogrzeb Stanisława Wyspiańskiego w Kościele Mariackim i złożenie trumny w Krypcie Zasłużonych na Skałce.

BIP

Wolontariusze

Gościmy

Odwiedza nas 8 gości oraz 0 użytkowników.